Độc đáo kiến trúc nghệ thuật của Tháp cổ Pô Sah Inư ở Bình Thuận tallbooks.com.au

Là một trong các mỗi cụm tháp Chăm còn tương đối nguyên vẹn, Tháp Pô Sah Inư tậu lựa được những tinh hoa kiến thức kiến trúc và nghệ thuật trang trí của người Chăm xưa tạo ra vẻ uy nghiêm và kỳ bí.

Là một nhóm di tích đền tháp Chăm còn sót lại của Vương quốc Chămpa xưa, Tháp Pô Sah Inư mọih trung tâm thành phố Phan Thiết (tỉnh Bình Thuận) 7km về phía Đông Bắc.

Tọa lạc trên ngọn thiết bịi lúc xưa sở hữu tên là thiết bịi Bà Nài thuộc địa phận thôn Ngọc Lâm phường Phú Hài (xưa là Phố Hài), Po Sah Inư là một trong các mỗi trong ba nhóm đền tháp Chăm thuộc phong phần đah kiến trúc nghệ thuật Hòa Lai, cùng với tháp Podam (Pô Tằm) ở huyện Tuy Phong và nhóm tháp Làng Gọ ở xã Thuận Hòa, huyện Hàm Thuận Bắc.

Đây là những nhóm đền tháp cổ của quốc gia Chămpa còn lại cho tới thời nay ở miền Trung Việt Nam.

Khoảng cuối thế kỷ thứ 8 đầu thế kỷ thứ 9, người Chăm xây dựng nhóm đền tháp này với tiềm năng thờ vị thần Shiva - là 1 trong trong mỗi vị thần Ấn Độ được sùng bái và tôn kính.

Thế kỷ một5, người Chăm xây dựng thêm một số trong mỗi đền thờ với kiến trúc đơn giản và giản dị để thờ công chúa Po Sha Inư, là con của vua Para Ckhô cứng hao. Công chúa sở hữu tài đức và phép xử sự nên được người Chăm đương thời yêu quý.

Tuy chỉ mang độ cao thấp vừa và nhỏ, nhưng Tháp Pô Sah Inư gạn lọc được những tinh hoa nghệ thuật kiến trúc và nghệ thuật trang trí của người Chăm xưa tạo ra vẻ uy nghiêm và kỳ bí. Nhóm đền tháp Po Sah Inư là 1 trong trong mỗi cụm tháp Chăm còn tương đối nguyên vẹn.

[Về Tây Ninh ghé thăm tháp cổ Bình Thạnh hơn một000 năm tuổi]

Nhóm đền tháp Po Sah Inư với 3 tháp gồm Tháp Chính (tháp A), tháp thờ thần Lửa (tháp C) và tháp B thờ bò thần Nandin (cuối thế kỷ một9 vẫn tồn tại, sau đó vẫn mất).

Đây là nhóm đền tháp duy nhất được xây dựng trên vật dụngi cao sắp đại dương trong phong phần lớnh kiến trúc nghệ thuật Hòa Lai của nền văn hóa truyền thống Chămpa, trong những khi toàn bộ phần lớn tháp khác đều tọa lạc trên vật dụngi cao hoặc khu vực vật dụngng bằng xa đại dương. Vì sao chỉ mang nhóm tháp này được xây dựng sắp đại dương, cho tới nay vấn đề này đang là thắc mắc chưa mang lời giquan ải đáp từ phía phần lớn nhà khoa học.

Các giá trị hiếm sở hữu của di tích về lịch sử vẻ vang, niên đại, văn hóa truyền thống, nghệ thuật kiến trúc và những nội dung khác liên quan như sự gắn kết giữa văn hóa truyền thống vật thể với văn hóa truyền thống phi vật thể, giữa nghi lễ tiệc tùng, lễ hội của bè lũ người Chăm với tháp Po Sah Inư từ xưa tới nay chứng tỏ là nhóm đền tháp sở hữu vai trò rất quan trọng khác lạ trong số phần đông di tích kiến trúc ở địa bàn tỉnh Bình Thuận nói riêng và của cả di sản văn hóa truyền thống Chămpa nói chung.

Doc dao kien truc nghe thuat cua Thap co Po Sah Inu o Binh Thuan hinh anh 2Chi tiết kiến trúc trên tháp Po Sah Inư mang đặc trưng nghệ thuật trang trí của người Chăm xưa. (Hình ảnh: Hồng Đạt/TTXVN)

Tháp Chính thờ thần chủ Siva, trong tâm địa tháp vẫn tồn tại bệ thờ Linga-Yoni là hình tượng của thần, mang niên đại cùng thời với tháp cho tới nay. Từ thế kỷ một9-20, nhiều người thường gọi là tháp Phố Hài trùng với địa danh ở đây, trong sách “Inventaire descriptif des nonumorits Chăm do L’annap” của phòng khảo cổ học, sử học người Pháp H.Parmentier cũng gọi là tháp Phố Hài.

Khoảng từ thế kỷ 20 về sau người Chăm gọi là tháp Po Sah Inư là tên của công chúa, chị ruột của vua Podam và đều là con của vua Chăm ParaCkhô giòn hao nhưng sử Việt gọi là La Khcửa ải. Sau lúc Po Sah Inư mất, Hoàng tộc Chăm vẫn xây đền thờ để thờ Bà trong khuôn viên tháp Phố Hài. Như vậy mang thời kỳ nhóm đền tháp này tồn tại 2 tên là Phố Hài và Po Sah Inư.

Từ khoảng thế kỷ một6 trở về sau, đền thờ Bà bị sụp đổ, cùng thời kì này cả 3 tháp trong nhóm cũng sụp đổ dần, tạo ra một lớp đất, gạch, đá dày sắp 2m chứa đựng toàn bộ khuôn viên tháp. Lúc này người Chăm sử dụng luôn luôn tháp Chính vốn thờ thần Siva từ hơn 800 năm vừa qua để thờ công chúa Po Sah Inư.

Dấu tích của đền thờ được phát hiện qua đợt knhị quật khảo cổ từ thời điểm năm một99một-một995 cùng với nền tảng tương đối đầy đủ đền thờ và rất nhiều tương đối đầy đủ loại ngói lợp, ngói trang trí và vật thờ. Đợt knhị quật lần này cũng sẽ phát hiện nhiều hiện vật quý nối sát với tương đối đầy đủ nghi lễ, tiệc tùng thời kỳ này như: tượng thần, tù và bằng gốm, bộ Rasun batau (Pesani), phân bình gốm, mhình họa tai và 1 bàn chân bò thần Nandin bằng đá granit, ống điếu và vòi ấm bằng đất nung, chén, dĩa, nồi gốm…

Có thể toàn thể lại một trong những mỗi nét chính về kiến trúc là toàn bộ phần nhiều thể khối xây và chạm trổ của cả nhóm tháp trọn vẹn làm bằng gạch nung trước lúc xây dựng. Chất kết dính là nhựa thực vật nhưng chủ yếu là dầu rái.

Các trụ áp tường hình trụ, vượt trội là 2 trụ phía ngoài cửa của tháp Chính. Các mảng tường ko nhiều trang trí họa tiết nhưng mà thường để bóng hoặc chạm sâu vào gạch đều ô hình chữ nhật.

Người xưa trọn vẹn ko sử dụng vật liệu đá trong kiến trúc và trang trí nghệ thuật hoặc làm đà tạo lực trên thân và đỉnh tháp, ngoại trừ bệ thờ Linga- Yoni và một số trong mỗi tượng thần, tượng bò thần Nandin.

Tháp Chính là tháp to và tối đa trong nhóm. Tháp cao một6m; sở hữu toàn bộ 3 tầng, nhì tầng trên sở hữu kiến trúc tương tự tầng dưới nhưng giảm dần độ dài rộng cũng giống giống như các rõ ràng kiến trúc và nghệ thuật. Cứ như vậy, nhỏ dần và cao vút lên trên cùng với phần mái tháp.

Ở sườn lưng chừng mái tháp sở hữu 4 lỗ thông khá về 4 hướng, nhằm mục đích thông khá và hút khí nóng trong thâm tâm tháp ra ngoài, phần nào tạo sự thăng bằng giữa bên trong và ở ngoài, sự hòa hợp giữa thần linh và trời đất. Đây đó là 1 trong những điều đặc trưng về tâm linh lúc đều chức sắc triển khai lễ thức và họ tin rằng, đều vị thần từ cõi trên đi về bằng đoạn đường này.

Doc dao kien truc nghe thuat cua Thap co Po Sah Inu o Binh Thuan hinh anh 3Du vị khách tham quan tháp Po Sah Inư (còn gọi là Đền Po Sah Anaih thường xuyên tháp Chăm Phố Hài) trên thiết bịi Bà Nài thuộc phường Phú Hài, thành phố Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận. (Hình ảnh: Hồng Đạt/TTXVN)

Tháp Chính cũng là nơi được tập trung những giá trị về kiến trúc vật chất và ý thức cũng như về tâm linh, tín ngưỡng tôn giáo.

Ngày nay ngoài hầu hết vị chức sắc bảo hộ cho từng lớp tu sĩ người Chăm ở địa phương chủ trì hành lễ ở trong tháp, những người dân thường và du quan khách cũng sở hữu thể vào cầu khẩn thần linh ở bệ thờ Linga-Yoni, kể một ngày dài lễ và ngày thường.

Tháp B cao một2m, với 3 tầng như tháp A nhưng nhỏ hơn. Trong lòng tháp thờ bò thần Nandin nhưng từ cuối thế kỷ một9 tới đầu thế kỷ 20 người dân địa phương vẫn thđấy, sau đó ko thđấy nữa.

Trong đợt knhị quật khảo cổ những năm một99một-một995, phần lớn nhà khảo cổ sẽ tìm thđó một vài mhình ảnh và bàn chân của bò thần Nandin. Trước tháp mang một sảnh lễ to, hiện nay tiêu dùng dựng rạp trong lễ Katê.

Tháp C do kết quả nguyên thủy lúc đầu là thờ thần Lửa nên kiến trúc chỉ sở hữu một tầng bao quát cả chân đế, thân và đỉnh tháp, tháp sở hữu chiều cao 5m; chiều rộng mỗi cạnh sắp 4m. Dấu vết sụp đổ cho thấy thêm hàng trăm năm trước đó cho tới những năm 80 của thế kỷ 20, phần đỉnh và mái tháp bị sạt đổ cùng với đế tháp bị mủn mục sâu vào bên trong thân tháp.

Sau lúc tu bổ tôn tạo xong, hiệu suất cao của tháp được sử dụng lại, nhưng chủ yếu là nơi người ta để lễ vật trước lúc vào hành lễ ở tháp Chính. Cả 3 ngôi tháp trong nhóm Po Sah Inư đang được tu bổ, tôn tạo lại nhiều lần để sở hữu được hình thể kiến trúc và ko gian văn hóa truyền thống như hiện tại.

Từ trước cho tới nửa đầu thế kỷ 20 người Chăm thường tiến hành nhiều nghi lễ ở Tháp cổ Pô Sah Inư.

Năm 2005, tiệc tùng Katê được phục dựng với trọn vẹn số đông quy trình về ko gian, thời kì, phương thức, nội dung và giá trị nguyên gốc như xưa. Từ lúc được phục dựng cho tới nay, hàng năm tiệc tùng Katê được tổ chức đều đặn tại tháp Po Sah Inư cổ kính, trở thành điểm tới thu hút du quan khách tạo đà cho nhữngh tân và phát triển du ngoạn.

Nhằm bảo tồn và phát huy giá trị của Tháp cổ Pô Sah Inư, tỉnh Bình Thuận sẽ tổ chức chương trình tham quan “Một ngày trcửa ải nghiệm văn hóa truyền thống Chăm” tạo cho những người dân và du quan khách sẽ với chiếc nhìn toàn vẹn và tìm hiểu sâu hơn về nền văn hóa truyền thống Chăm Bình Thuận.

Chương trình trcửa quan nghiệm mở nhưng màn từ điểm Di tích Tháp Pô Sah Inư, phường Phú Hài, thành phố Phan Thiết tới Trung tâm trưng bày văn hóa truyền thống Chăm, xã Phan Hiệp, huyện Bắc Bình.

Du vị khách sẽ được tìm hiểu về lịch sử vẻ vang, kiến trúc đền tháp, văn hóa truyền thống, đời sống vật chất và ý thức của người Chăm, hương thụ ẩm thực đặc trưng, hóa thân thành những chàng trai, cô nàng Chăm trong bộ y phục văn hóa truyền thống và thực hành hầu hết điệu múa dân gian, nhạc cụ văn hóa truyền thống dân tộc./.

01/11/2023 Tin tức kiến trúc - nội thất ngoại thất

3 phong cách thiết kế kiến trúc được yêu thích nhất tại Việt Nam

Phong cách tân cổ điển

Phùng Phong. Kiến trúc sư người Việt Nam